تاریخ : جمعه, ۸ مهر , ۱۴۰۱ Friday, 30 September , 2022

مقالات - انجمن جغرافیا و برنامه ریزی شهری ایران

۱۱دی
ارزیابی ارتباط بین سرمایه اجتماعی و تعلق مکانی با رویکرد فضایی مطالعه موردی: مناطق روستایی شهرستان رودبار

ارزیابی ارتباط بین سرمایه اجتماعی و تعلق مکانی با رویکرد فضایی مطالعه موردی: مناطق روستایی شهرستان رودبار

مفهوم حس تعلق مکانی در میزان و نوع روابط بین افراد جامعه تأثیر می­گذارد و این رابطه در گروه­های اجتماعی که به مکان خاصی اختصاص دارند، باعث افزایش سرمایه­های اجتماعی و اعتماد آنان می­گردد. هدف از پژوهش حاضر، تحلیل فضایی رابطه بین سرمایه اجتماعی و تعلق مکانی در مناطق روستایی شهرستان رودبار است. این تحقیق از نظر هدف کاربردی و از نظر رویکرد توصیفی- تحلیلی است. جامعه آماری تحقیق، روستاهای استان گیلان واقع در شهرستان رودبار با تعداد ۱۸ روستا و مجموع ۲۹۵۵ نفر جمعیت می­باشد. ابزار گردآوری داده­ها پرسش­نامه است. تعداد نمونه­ها با استفاده از جدول مورگان، ۴۵۰ نفر تعیین شد. نتایج تحقیق حاکی از آن است که توزیع فضایی تعلق مکانی به صورت شمالی- جنوبی است و روستاهای مناطق مرکز به سمت جنوب غرب کم­ترین حس تعلق و روستاهای شمال دارای بهترین وضعیت می­باشند. در زمینه توزیع فضایی سرمایه اجتماعی نیز بهترین وضعیت را روستاهای واقع در بخش مرکزی و کم­ترین توزیع فضایی را عمدتاً جنوب غرب شهرستان و بخشهایی از جنوب شرقی را دربر می­گیرد. یافته­ها نشان داد، براساس ضریب تعیین R2، ۱/۷۸ درصد از واریانس سرمایه اجتماعی در خانوارهای روستایی مورد مطالعه، توسط ۳ شاخص عملکردی، ادراکی و محیطی تعلق مکانی قابل تببین است. ضریب بتا (Beta) نیز حاکی از آن است که، شاخص ادراکی تعلق مکانی با بتای ۵۵۰/۰ بیشترین میزان تأثیر را بر سرمایه اجتماعی روستاهای مورد مطالعه داشته است. با این وصف می­توان گفت، تعلق به مکان در بین خانوارهای روستایی عامل مهمی در شکل­گیری پایه­های ارتباطی استفاده­کنندگان و محیط­زیست می­باشد که منجر به ایجاد محیط­های با کیفیت در مناطق روستایی خواهد گردید. این حس می­تواند زمینه مساعدی برای ایجاد دموکراسی مشارکتی فراهم سازد و اجرای برنامه­های مختلف اقتصادی و اجتماعی را در اجتماع محلی با توفیق چشمگیری همراه کند و کیفیت زندگی را بهبود بخشد.

۱۱دی
مقایسه تحلیلی وضعیت مورفوتکتونیکی حوضه‌های سوبسیدانسی با استفاده از نظریه هندسه فرکتالی (مطالعه موردی: پلایای دامغان و جازموریان)

مقایسه تحلیلی وضعیت مورفوتکتونیکی حوضه‌های سوبسیدانسی با استفاده از نظریه هندسه فرکتالی (مطالعه موردی: پلایای دامغان و جازموریان)

امروزه تئوری مجموعه‌های فرکتال و اندازه‌گیری‌های بعد فرکتالی به طور گسترده‌ای برای توصیف بسیاری از فرآیندهای تکتونیکی به کار می‌رود. این پژوهش با هدف تحلیل وضعیت مورفوتکتونیکی پلایاهای دامغان و جازموریان به عنوان دو حوضه سوبسیدانی به بررسی نتایج بعد فرکتالی گسل و شبکه زهکشی که بیان کننده سکون یا فعالیت تکتونیکی است می‌پردازد. براین اساس محدوده‌هایی را در همه جهات پلایاها تعیین و به روش شمارش جعبه‌ای که از پرکاربردترین روش آنالیز در تحلیل بعد فرکتالی است اعداد هر دو پارامتر را بدست آورده و مناطق را مقایسه و تحلیل می‌نماید. داده-های مورد استفاده در این پژوهش سیستم گسلی حوضه‌های مورد مطالعه در مقیاس نقشه‌های ۲۵۰۰۰۰/۱ زمین‌شناسی و برای الگوی شبکه زهکشی در مقیاس۲۵۰۰۰۰/۱ از نرم‌افزار Arc Hydro است. نتایج بیان می‌کنند که در منطقه جازموریان قسمت جنوبی چاله بالاترین بعد فرکتالی گسل و پایین‌ترین بعد فرکتالی شبکه زهکشی را دارا می‌باشد که نشان از فعالیت بیشتر تکتونیک این محدوده است. پس از آن محدوده‌های غربی و شرقی با ارقام گسلی نزدیک به هم قرار دارند و از آنجا که ابعاد فرکتالی گسل این دو محدوده نزدیک است محدوده‌ای که بعد فرکتالی آبراهه آن کمتر باشد محدوده فعال‌تر در نظر گرفته می‌شود (محدوده غربی)، سپس محدوده شرقی قرار دارد که دارای بیشترین رقم گسلی است و در نهایت محدوده شمالی جازموریان نسبت به سایر قسمت‌ها سکون تکتونیکی بیشتری را تجربه می‌کند. در منطقه دامغان نیز قسمت غربی با بالاترین بعد فرکتالی گسل (۱٫۴۰۳۴) و پایین‌ترین بعد فرکتالی شبکه زهکشی (۱٫۳۷۳۹) مؤید منطقه فعال‌تر تکتونیکی است. پس از آن محدوده‌های شرقی با توجه به ارقام بعد فرکتالی گسل و شبکه زهکشی محدوده فعال است. سپس محدوده شمالی حوضه فعالیت تکتونیکی را نشان می‌دهد که در این محدوده نیز تعداد زیاد زلزله موید این مطلب است و در نهایت محدوده جنوبی نسبت به سایر قسمت‌ها سکون تکتونیکی بیشتری را تجربه می‌کند.

۱۱دی
بررسی اثرات گردشگری بر توسعه سکونتگاه‌های روستایی با رویکرد مدلسازی معادلات ساختاری (مورد مطالعه: روستاهای استان خراسان شمالی)

بررسی اثرات گردشگری بر توسعه سکونتگاه‌های روستایی با رویکرد مدلسازی معادلات ساختاری (مورد مطالعه: روستاهای استان خراسان شمالی)

گردشگری به‌واسطه مزایایی و منافع فراوانی که به همراه دارد امروزه از مهم‌ترین اهرم‌های توسعه اجتماعات محلی و روستایی است و توسعه و ترویج آن مورد توافق تمامی برنامه‌ریزان و سیاست‌گذاران توسعه روستایی است. چالش‌های فزاینده جوامع روستایی، اهمیت بالای گردشگری در توسعه اجتماعات محلی و توانمندی بالای روستاهای هدف گردشگری در جذب گردشگران، سه عنصر کلیدی برای توجه ویژه به برنامه‌ریزی توسعه گردشگری در روستاهای استان خراسان شمالی هستند. از این‌رو پژوهش کمی و کاربردی حاضر که با روش توصیفی ـ تحلیلی و علی انجام گرفته است با هدف بررسی اثرات گردشگری بر اجتماعات محلی و توسعه روستایی انجام گرفته است. جامعه آماری پژوهش را همه سرپرستان خانوار هشت روستای هدف گردشگری استان خراسان شمالی تشکیل می‌دهد که در میان آن‌ها ۳۸۳ نفر به عنوان نمونه آماری در نظر گرفته شده‌اند. ابزار اصلی جمع‌آوری داده‌های مورد نیاز، پرسشنامه‌ بوده است که روایی و پایایی آن تأیید شده است و برای تجزیه و تحلیل داده‌های گردآوری شده از نرم‌‌افزارهای SPSS وAmos استفاده شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد میانگین نمره اثرگذاری گردشگری بر جامعه محلی و میزبان با مقدار ۱۹۵/۳ در سطح ۹۹ درصد اطمینان معنادار بوده و بالاتر از سطح متوسط می‌باشد. همچنین نتایج بررسی وضعیت توسعه روستایی در محدوده مطالعاتی نشان داد میانگین محاسبه شده با مقدار ۱۵۷/۳، به صورت معناداری بالاتر از حد مبنا بوده است و سطح توسعه روستایی نیز بالاتر از حد متوسط ارزیابی شده است. نتایج مدل نهایی معادلات ساختاری برازش شده اثر گردشگری (متغیر مستقل) بر توسعه روستایی (متغیر وابسته) در روستاهای هدف گردشگری استان خراسان شمالی نشان داد مدل مذکور در سطح ۹۹% اطمینان معنی‌دار است. در این مدل مقدار اثر کل ۵۳۵/۰ بوده و در مجموع، گردشگری توانسته است حدود ۲۹% واریانس توسعه روستایی در محدوده مطالعاتی را تبیین نماید.

۱۱دی
ژئومورفوتوریسم و ارزیابی ژئومورفوسایت های کویری و بیابانی با تاکید بر روش ارزیابی ‏ژئومورفوسایت ها (مطالعه موردی: استان سمنان)‏

ژئومورفوتوریسم و ارزیابی ژئومورفوسایت های کویری و بیابانی با تاکید بر روش ارزیابی ‏ژئومورفوسایت ها (مطالعه موردی: استان سمنان)‏

روش های ارزیابی توسعه یافته در سال های گذشته عمدتا بر روی ژئومورفوسایت ها و کیفیت علمی شان ‏و ارزش های مکمل بعدی تاکید کرده اند. در این پژوهش از روش ارزیابی ژئوسایت به علت تطابق بیشتر با ‏منطقه برای ارزیابی ژئومورفوسایت ها استفاده شده است. مدل ارزیابی ژئومورفوسایت ها بر اساس چندین ‏روش ارزیابی موجود ایجاد شده است و بیشتر معیارهای ارائه شده برای ارزیابی عددی از ادبیات موجود در ‏این زمینه گرفته شده است. روش ‏GAM، شامل ارزش های اصلی و مکمل می باشد. گروه اول، ارزش ‏اصلی، شامل سه شاخص، علمی-آموزشی، زیبایی و منظره دید و ارزش های حفاظتی می باشد. گروه ‏شاخص دوم از مدل ارزیابی ژئوسایت، ارزش های مکمل، به دو شاخص شاخص تقسیم می شود: ارزش های ‏عملکردی و گردشگری. نتایج پژوهش نشان داد که پارک ملی کویر با (۷۵/۱۸) امتیاز از ژئومورفوسایت ‏های دیگر مهمتر است. نتایج ارزیابی نشان داد که ژئومورفوسایت های کویری و بیابانی استان سمنان دارای ‏ارزش اصلی قابل ملاحظه و ارزش های مکمل پایین هستند، بنابراین آنها می توانند تنها به عنوان جاذبه ‏های گردشگری بالقوه از لحاظ ارزش های علمی – آموزشی و منظره دید- زیبایی شناختی. گامهای بعدی ‏باید شامل بهبود و تکمیل زیرساخت های اساسی گردشگری باشد.‏

۱۱دی
سنجش کیفیت زندگی و اثرات آن بر امنیت روستاهای پیرامون شهر ( نمونه مورد مطالعه : روستاهای پیرامون شهرستان نکا)

سنجش کیفیت زندگی و اثرات آن بر امنیت روستاهای پیرامون شهر ( نمونه مورد مطالعه : روستاهای پیرامون شهرستان نکا)

هدف این پژوهش بررسی تاثیر کیفیت زندگی بر وضعیت امنیت در روستاهای پیرامون شهر نکا می باشد. بهبود کیفیت زندگی در جوامع روستایی، هدف اصلی طرح ها و برنامه های توسعه روستایی است. از طرف دیگر، امنیت یکی از مهم ترین ابعاد زندگی و مهم ترین دلیل آرامش مردم می باشد. یکی از عوامل اصلی در ایجاد امنیت در مناطق روستایی، بهبود کیفیت زندگی در این مناطق می باشد.
شهرستان نکا به عنوان یکی از شهرهای شمالی به دلیل موقعیت صنعتی این شهر و فعالیت های صنعتی آن از جمله: کارخانه سیمان، سیلو، نیروگاه، پالایشگاه نفت و … مقصد مهاجران زیاد جهت جستجوی کار در سطح استان و کشور می باشد، که در این روند مهاجرت روستاهای پیرامون شهر نکا پذیرای جمعیت بومی و غیر بومی شده است. وجود شرایط مناسب برای کیفیت زندگی این مهاجران ، در ایجاد امنیت در روستاهای پیراشهری تاثیر زیادی دارد. جامعه آماری تحقیق، ۹ روستاهای پیرامون شهر نکا است. برای تحلیل داده‌ها از روش‌های همبستگی پیرسون، رگرسیون چند متغیره و تحلیل مسیر با کمک نرم‌افزارهای SPSSو Lisrel کمک گرفته شد. نتایج تحقیق بر اساس آزمون هبستگی پیرسون نشان می دهد که کیفیت زندگی بر میزان امنیت در روستاهای مورد مطالعه تاثیرگذار بوده است، که این رابطه ۷۸/۰ می باشد. همچنین یافته های تحقیق نشان می دهد که شرایط کیفیت زندگی و امنیت در روستاهای مورد مطالعه نامساعد می باشد؛ که بعد اقتصادی تاثیرگذارترین عامل کیفیت زندگی بر امنیت در روستاهای مورد مطالعه است. بر اساس مدل فازی سنجش امنیت روستاها بر اساس امتیاز شاخص شباهت فازی با استفاده از روش تحلیل خوشه ای، در سه سطح قابل قبول، متوسط و ضعیف دسته بندی شده که روستای اومال با شاخص شباهت فازی ۰٫۴۹ به عنوان پایدارترین روستا از بین ۹ روستای مورد مطالعه شناسایی شده است.

۱۱دی
شناسایی و تدوین استراتژی های بهینه حمل و نقل و ترافیک در محدوده مرکزی شهر مشهد

شناسایی و تدوین استراتژی های بهینه حمل و نقل و ترافیک در محدوده مرکزی شهر مشهد

در جامعه شهری امروز موضوع حمل و نقل و ترافیک نقش بسیار حساس و مهمی در کیفیت و ساختار اقتصادی- اجتماعی شهروندان ایفا می کند و اساس زندگی نوین شهری و جابه جایی انسان را شکل می دهد. مقاله حاضر، از لحاظ هدف به روش کاربردی و از حیث شیوه مطالعه به روش توصیفی – تحلیلی انجام گردیده است. شیوه جمع آوری داده ها به صورت کتابخانه ای و مطالعات میدانی از نوع پیمایشی (مصاحبه و پرسشنامه) انجام شده است. ابتدا عوامل چهارگانه SWOT در راستای موضوع تحقیق از طریق پرسش نامه زائرین(حجم نمونه ۳۰۰ نفر) مجاورین(حجم نمونه ۳۵۰ نفر) و کارشناسان (حجم نمونه ۴۰ نفر) گردآوری شد و در مرحله بعد استراتژی‌های حاصل از این تحلیل توسط یک گروه ۶ نفره از اساتید کارشناس در زمینه ‌حمل‌و‌نقل و ترافیک با استفاده از مدل تحلیل شبکه (ANP) اولویت‌بندی گردیده است. نتایج پژوهش و خروجی مدل ANP نشان می‌دهد در وضعیت فعلی، باید به استراتژی تهاجمی با کسب بیشترین امتیاز توجه شود و در اولویت قرار گیرد. در میان گزینه‌های مختلف استراتژی تهاجمی، گزینه‌هایSO2، SO1، SO3 دارای بیشترین امتیاز و به‌ترتیب دارای اولویت شناخته شده‌اند. راهبرد SO2 مربوط به کاهش وابستگی به خودرو شخصی با جایگزینی وسائط نقلیه عمومی در سفر به هسته مرکزی شهر مشهد است. راهبردSO1 در ارتباط با افزایش کنترل و جلوگیری از ورود خودروهای غیرمجاز به هسته مرکزی شهر مشهد با اجرای منظم طرح ترافیک است. راهبردSO3 نیز مربوط به راه اندازی و بهره‌برداری از مترو شهری (خط ۲، ۳ و ۴) جهت جابه جایی شهروندان به هسته مرکزی شهر مشهد است.

۱۱دی
نقش سرمایه‌گذاران در توسعه فضای کسب و کار گردشگری و دستیابی به توسعه پایدار روستایی مطالعه موردی: دهستان استرآباد جنوبی در شهرستان گرگان

نقش سرمایه‌گذاران در توسعه فضای کسب و کار گردشگری و دستیابی به توسعه پایدار روستایی مطالعه موردی: دهستان استرآباد جنوبی در شهرستان گرگان

توسعه روستایی در قرن بیست و یکم کماکان با مسائل و چالش‌های متعددی مواجه است و رهیافت‌های گذشته در زمینه توسعه روستایی موفقیت‌آمیز نبوده و نتوانسته است مسائلی همچون فقر، اشتغال، بهداشت، امنیت غذایی و پایداری محیط‌زیست روستاها را تأمین کنند و در توزیع منافع حاصل از رشد و توسعه نیز موفق نبوده و سبب ایجاد مشکلات متعددی برای نواحی روستایی نیز شده‌اند. گردشگری روستایی یکی از انواع مهم صنعت گردشگری است که می‌تواند نیروی اصلی در زمینه بهبود و رشد اقتصادی روستاها محسوب ‌گردد. در کنار مؤلفه‌های دیگر سرمایه‌گذاری سرمایه-گذاران برای توسعه گردشگری روستایی‌ بسیار ضروری است. دهستان استرآباد جنوبی در شهرستان گرگان یکی از مناطق مستعد برای سرمایه گذاری و توسعه فضای کسب و کار گردشگری و دستیابی به توسعه پایدار روستایی است. هدف این مقاله تبیین نقش سرمایه‌گذاران در توسعه فضای کسب و کار گردشگری و دستیابی به توسعه پایدار روستایی در دهستان استرآباد جنوبی شهرستان گرگان است. سؤال اصلی مقاله حاضر این است که تا چه اندازه دهستان استرآباد در شهرستان گرگان از نظر سرمایه‌گذاران برای سرمایه‌گذاری در بخش گردشگری روستایی مطلوبیت دارد؟ شیوه جمع‌آوری اطلاعات کتابخانه‌ای و میدانی است. برای تعیین حجم نمونه از مدل کوکران استفاده و ۴۴۰ نمونه برای پرسشگری انتخاب شده است. ابزار تجزیه و تحلیل اطلاعات آزمون کولموگروف – اسمیرنوف و کای اسکوئر است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که با اطمینان حدود ۹۹ درصد و با مقدار کای اسکوئر برابر با ۹۳۲/۱۶۸، درجه آزادی ۴ و سطح معنی‌داری‌(۰۰۰/۰) سرمایه‌گذاران حاضر به سرمایه‌گذاری مناسب در زمینه بهبود فضای کسب و کار گردشگری هستند، یعنی می‌توان این گونه بیان داشت که مشارکت کنندگان در این پژوهش نظر مساعدی در خصوص تمایل به سرمایه‌گذاری در زمینه گردشگری روستایی در این منطقه داشته‌اند و روند و فضای فعلی سرمایه‌گذاری و کسب و کار گردشگری را در اندازه مناسب ارزیابی می‌کنند.